عباس اقبال آشتيانى
191
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
جداول و زيجهاى سابق و رصدخانههاى تازه در سال 657 شروع به ترتيب زيج جديد كرد و اين كار غير از منجمين و علماى بزرگ اسلامى كه مخصوص در اين كار از اطراف احضار شده بودند يك نفر از علماى نجوم چينى نيز در مراغه حضور داشت و او در ترتيب تاريخ چينى و طريقهء محاسبهء معمول آن قوم به منجّمين اسلامى كمك مىكرد . محلى كه براى رصدخانه اختيار شد در شمال مراغه بر روى تپهاى بود و بامر هولاگو عموم آلات رصدى لازم را كه در بغداد و غيره مغول به غارت گرفته بودند در آنجا به اختيار خواجه نصير الدّين گذاشتند بعلاوه هولاگو امر داد كه جميع اوقاف ممالك مغول را تحت اختيار خواجه قرار دهند . رصد مراغه قريب پانزده سال طول كشيد و نتيجهء آن را خواجه نصير الدين در كتابى باسم زيج ايلخانى در سال 663 يعنى در ايام ابقا خان منتشر ساخت . منجمينى كه در كار رصد مراغه با خواجه نصير الدين كمك مىكردند عبارتند از علّامه قطب الدّين شيرازى ، مؤيّد الدّين عرضى دمشقى ، محى الدّين مغربى ، فخر الدّين مراغى ، فخر الدّين اخلاطى ، نجم الدّين دبيران كاتبى قزوينى . بناى رصدخانهء مراغه قريب 20000 دينار خرج برداشت و بعد از ابقا بتدريج متروك ماند و امروز جز خرابهاى از آن چيزى ديگر بجا نيست . لشكركشى هولاگو به الجزيره و شام - هولاگو در موقعى كه بفتح بغداد اشتغال داشت يكى از سران سپاهى خود را بنام ارقيو نويان به طرف اربل فرستاد تا حصار مستحكم آن را مسخر نمايد و آن قلعه در دست جماعتى از كردان بود . ارقيو مدتى در پاى آن قلعه مستأصل ماند و به گشودن آن موفق نيامد تا آنكه به كمك لشكرى و فكرى بدر الدّين لؤلؤ آنجا را گشود و باروى آن را خراب كرده عازم حدود شام شد . شام و الجزيره در اين تاريخ در دست سلاطين ايّوبى بود و شش شعبه از آن خاندان در ميّافارقين و حصن كيفا و كرك و حلب و حماة و حمص سلطنت مىكردند اما بدبختانه ما بين ايشان پيوسته نفاق و خصومت حكمفرما بود و اگر حقيقة با يكديگر اتحاد داشتند به خوبى مىتوانستند از لشكريان هولاگو جلوگيرى كنند . از ميان اين سلاطين صاحب حلب يعنى الملك النّاصر يوسف ( 640 - 659 ) از